Class 10 Marathi संतवाणी – योगी सर्वकाळ सुखदाता | संत एकनाथ | Kruti & Question Answers

२. संतवाणी 

(आ). योगी सर्वकाळ सुखदाता

संत एकनाथ

 

 

📖 शब्दार्थ | Word Meanings

शब्द	मराठी अर्थ	English Meaning
जेवीं	ज्याप्रमाणे	As / Just as
चकोर	चंद्रकिरणांवर जगतो अशी कल्पना असलेला पक्षी	A bird believed to live on moonlight
पांखोवा	पक्ष्याचे पंख	Bird's wings
जीव	प्राणी / सजीव	Living being / Creature
क्षाळणे	धुणे / स्वच्छ करणे	To wash / To clean
सवाय	अधिक / वाढीव	More / Additional
उदक	पाणी	Water
तृप्त	तहान भागलेला / समाधानी	Satisfied / Contented
निवविणे	संतुष्ट करणे / शांत करणे	To satisfy / To calm
निजज्ञान	आत्मज्ञान	Self-knowledge / Spiritual knowledge
मेघ	ढग	Cloud
अधःपतन	पतन / खालच्या अवस्थेत जाणे	Downfall / Decline
अन्नदान	अन्न देणे	Giving food / Food donation

कृती 

१) खालील चौकटी पूर्ण करा.

(अ) अभंगात वर्णिलेला चंद्रिकरण पीऊन जगणारा पक्षी —
चकोर

(आ) पिलांना सुरक्षितता देणारे —
पक्षिणीचे पंख

(इ) स्वतःला मिळणारा आनंद —
स्वानंदतृप्ती

(ई) व्यक्तीला सदैव सुख देणारा —
योगी

(३) खालील तक्ता पूर्ण करा.

योगी पुरुष	जीवन (पाणी)
(i) स्वाध्याय निर्मळ करतो.	वरवरचा मळ धुतो.
(ii) स्वानंदतृप्ती देतो.	तहान शमवणारे क्षणाचे सुख देते.
(iii) सर्व इंद्रियांना शांत करतो.	फक्त जिभेला तृप्त करते.
(iv) आत्मज्ञानाने उद्धार करतो.	फक्त अन्नदान करते.

(४) खालील शब्दांसाठी कवितेतील समानार्थी शब्द शोधा.

(अ) जीभ — रसना

(आ) पाणी — उदक

(इ) गोडपणा — मधुरता

(ई) ढग — मेघ

(५) काव्यसौंदर्य

(अ) खालील ओळींचे रसग्रहण करा.

ओळी :

“तैसे योगियासी खालुतें येणें । जे इहलोकीं जन्म पावणें ।
जन निववी श्रवणकीर्तनें । निजज्ञानें उद्‌धरी ।।”

उत्तर :
या ओळींत संत एकनाथांनी योगी पुरुषाचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. योगी पुरुष इहलोकात जन्म घेऊन आपल्या श्रवण-कीर्तनाने लोकांना सुख व समाधान देतो. तसेच तो आपल्या आत्मज्ञानाने लोकांना योग्य मार्ग दाखवून त्यांचा उद्धार करतो. योगी पुरुषाचे जीवन हे लोककल्याणासाठी असते, असा संदेश या ओळींतून मिळतो.

(आ) ‘योगी पुरुष पाण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे’ हे तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.

उत्तर :
पाणी माणसाची तहान भागवते, शरीराचा थकवा दूर करते आणि काही काळ सुख देते. परंतु योगी पुरुष आपल्या आत्मज्ञानाने माणसाचे मन निर्मळ करतो आणि त्याला कायमस्वरूपी आनंद देतो. पाण्याची गोडी फक्त जिभेपुरती मर्यादित असते; पण योगी पुरुषाच्या ज्ञानाची गोडी सर्वांच्या मनाला आनंद देते. म्हणून योगी पुरुष पाण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

(इ) योगी पुरुष आणि पाणी हे दोघेही सामाजिक कार्य करतात, हे स्पष्ट करा.

उत्तर :
पाणी हे मानव, प्राणी आणि वनस्पती यांच्यासाठी जीवनदायी आहे. पाण्यामुळे तहान भागते, शेती पिकते आणि सृष्टीचे जीवन टिकून राहते. त्याचप्रमाणे योगी पुरुष आपल्या ज्ञानाने, श्रवण-कीर्तनाने आणि उपदेशाने लोकांचे मन निर्मळ करतो. तो लोकांना योग्य मार्ग दाखवतो, त्यांना सुख देतो आणि आत्मज्ञानाने त्यांचा उद्धार करतो. त्यामुळे पाणी आणि योगी पुरुष हे दोघेही समाजाच्या कल्याणासाठी महत्त्वाचे कार्य करतात.

For More Aksharbharti Question and Answers Click Below 👇 

२. संतवाणी — (अ) अंकिला मी दास तुझा