१. द्विगू समास

 

१. द्विगू समास

द्विगू समास हा समासाचा एक प्रकार आहे. ज्या समासातील पहिले पद संख्यावाचक असते आणि संपूर्ण सामासिक शब्दातून समूहाचा अर्थ व्यक्त होतो, त्याला द्विगू समास म्हणतात.

द्विगू समासाची मुख्य वैशिष्ट्ये:

• पहिले पद संख्यावाचक असते.
• संपूर्ण शब्दातून समूहाचा अर्थ व्यक्त होतो.
• विग्रह करताना बहुतेक वेळा “...चा समूह” असा अर्थ होतो.

द्विगू समासाची उदाहरणे

क्र.	सामासिक शब्द	विग्रह
1	त्रिकोण	तीन कोनांचा समूह
2	त्रिभुज	तीन भुजांचा समूह
3	त्रिभुवन	तीन भुवनांचा समूह
4	त्रिमिती	तीन मितींचा समूह
5	त्रिरत्न	तीन रत्नांचा समूह
6	चौकोन	चार कोनांचा समूह
7	चतुर्भुज	चार भुजांचा समूह
8	चतुर्वेद	चार वेदांचा समूह
9	पंचतत्त्व	पाच तत्त्वांचा समूह
10	पंचेंद्रिये	पाच इंद्रियांचा समूह
11	पंचमहाभूते	पाच महाभूतांचा समूह
12	पंचवटी	पाच वटवृक्षांचा समूह
13	सप्तर्षी	सात ऋषींचा समूह
14	सप्तसागर	सात सागरांचा समूह
15	सप्तपदी	सात पावलांचा समूह
16	अष्टदिशा	आठ दिशांचा समूह
17	अष्टविनायक	आठ विनायकांचा समूह
18	नवग्रह	नऊ ग्रहांचा समूह
19	नवरत्न	नऊ रत्नांचा समूह
20	नवरात्र	नऊ रात्रींचा समूह
21	दशदिशा	दहा दिशांचा समूह
22	दशावतार	दहा अवतारांचा समूह

द्विगू समास ओळखण्याची सोपी युक्ती

सामासिक शब्दाचे पहिले पद जर संख्यावाचक असेल आणि त्या शब्दातून समूहाचा अर्थ व्यक्त होत असेल, तर तो द्विगू समास असतो.

परीक्षेसाठी लक्षात ठेवा:

संख्यावाचक पहिले पद + समूहाचा अर्थ = द्विगू समास

झटपट उदाहरणे

• त्रिकोण → तीन कोनांचा समूह
• चतुर्भुज → चार भुजांचा समूह
• पंचतत्त्व → पाच तत्त्वांचा समूह
• सप्तर्षी → सात ऋषींचा समूह
• अष्टदिशा → आठ दिशांचा समूह
• नवग्रह → नऊ ग्रहांचा समूह
• दशदिशा → दहा दिशांचा समूह