इयत्ता 10वी मराठी व्याकरण – विभक्ती व विभक्ती प्रत्यय | उदाहरणांसह

 

विभक्ती व विभक्ती प्रत्यय

विभक्ती : वाक्यातील नामाचा किंवा सर्वनामाचा इतर शब्दांशी असलेला संबंध स्पष्ट करण्यासाठी त्याच्या रूपात जो बदल होतो, त्याला विभक्ती म्हणतात.

विभक्ती प्रत्यय : नाम किंवा सर्वनामाला जोडला जाणारा प्रत्यय म्हणजे विभक्ती प्रत्यय.

मराठीतील आठ विभक्ती

क्रमांक	विभक्ती	प्रश्न	प्रत्यय	उदाहरण
1	प्रथमा	कोण? काय?	—	राम आला.
2	द्वितीया	कोणाला? काय?	स, ला, ना	रामाने सीतेला पाहिले.
3	तृतीया	कोणाने? कशाने?	ने, नी, शी	रामाने काम केले.
4	चतुर्थी	कोणाला? कशाला?	ला, स, ना	आईने मुलाला बोलावले.
5	पंचमी	कोणापासून? कशापासून?	ऊन, हून, पासून	घरापासून शाळा जवळ आहे.
6	षष्ठी	कोणाचा? कोणाची? कोणाचे?	चा, ची, चे	रामाचे पुस्तक आहे.
7	सप्तमी	कोठे? कशात? कशावर?	त, ई, आंत, मध्ये	पुस्तक पिशवीत आहे.
8	संबोधन	हाक मारणे	अ, आ, ई	हे देवा!

1) प्रथमा विभक्ती

वाक्यातील कर्ता कोण किंवा काय आहे हे सांगणारी विभक्ती म्हणजे प्रथमा विभक्ती.

उदाहरण: राम आला.

2) द्वितीया विभक्ती

क्रियेचा परिणाम कोणावर किंवा कशावर होतो हे दर्शविणारी विभक्ती म्हणजे द्वितीया विभक्ती.

उदाहरण: रामाने सीतेला पाहिले.

3) तृतीया विभक्ती

क्रिया कोणाने किंवा कशाने केली हे दर्शविणारी विभक्ती म्हणजे तृतीया विभक्ती.

उदाहरण: रामाने काम केले.

4) चतुर्थी विभक्ती

क्रिया कोणाला किंवा कशाला आहे हे दर्शविणारी विभक्ती म्हणजे चतुर्थी विभक्ती.

उदाहरण: आईने मुलाला बोलावले.

5) पंचमी विभक्ती

एखाद्या व्यक्तीपासून, वस्तूपासून किंवा ठिकाणापासून दूर होणे किंवा वेगळे होणे दर्शविणारी विभक्ती म्हणजे पंचमी विभक्ती.

उदाहरण: घरापासून शाळा जवळ आहे.

6) षष्ठी विभक्ती

दोन नामांमधील संबंध किंवा मालकी दर्शविणारी विभक्ती म्हणजे षष्ठी विभक्ती.

उदाहरण: रामाचे पुस्तक आहे.

7) सप्तमी विभक्ती

एखादी व्यक्ती किंवा वस्तू कोठे आहे किंवा कोणत्या ठिकाणी क्रिया घडते हे दर्शविणारी विभक्ती म्हणजे सप्तमी विभक्ती.

उदाहरण: पुस्तक पिशवीत आहे.

8) संबोधन विभक्ती

एखाद्या व्यक्तीला किंवा वस्तूला हाक मारण्यासाठी वापरली जाणारी विभक्ती म्हणजे संबोधन विभक्ती.

उदाहरण: हे देवा!

विभक्ती लक्षात ठेवण्याची सोपी युक्ती

प्रथमा → द्वितीया → तृतीया → चतुर्थी → पंचमी → षष्ठी → सप्तमी → संबोधन

एकूण विभक्ती = ८