इयत्ता 7वी गणित सरावसंच 8 | पूर्णांक संख्यांचा गुणाकार व भागाकार | उत्तरे

 

सरावसंच 9

पूर्णांक संख्यांचा भागाकार

📘 भागाकाराचे नियम

🔹 धन ÷ धन = धन

🔹 ऋण ÷ ऋण = धन

🔹 धन ÷ ऋण = ऋण

🔹 ऋण ÷ धन = ऋण

लक्षात ठेवा: चिन्हे सारखी असतील तर उत्तर धन आणि चिन्हे वेगळी असतील तर उत्तर ऋण येते.

1. खालील उदाहरणे सोडवा.

(i) (−96) ÷ 16

ऋण ÷ धन = ऋण

96 ला 16 ने भाग देऊ:

16 ) 96 ( 6
96 − 96 = 0

म्हणून 96 ÷ 16 = 6

चिन्ह ऋण असल्यामुळे:

∴ (−96) ÷ 16 = −6

(ii) 98 ÷ (−28)

धन ÷ ऋण = ऋण

98 ÷ 28 हा पूर्ण भागाकार होत नाही, म्हणून अपूर्णांक लिहू:

− 98 28

98 आणि 28 दोन्हींना 14 ने भाग देऊ:

− 98 ÷ 14 = 7 28 ÷ 14 = 2

∴ 98 ÷ (−28) = −7/2

(iii) (−51) ÷ 68

ऋण ÷ धन = ऋण

51 आणि 68 यांना 17 ने भाग देऊ:

− 51 ÷ 17 = 3 68 ÷ 17 = 4

म्हणून −51/68 = −3/4

∴ (−51) ÷ 68 = −3/4

(iv) 38 ÷ (−57)

धन ÷ ऋण = ऋण

38 आणि 57 यांना 19 ने भाग देऊ:

− 38 ÷ 19 = 2 57 ÷ 19 = 3

∴ 38 ÷ (−57) = −2/3

(v) (−85) ÷ 20

ऋण ÷ धन = ऋण

85 आणि 20 यांना 5 ने भाग देऊ:

− 85 ÷ 5 = 17 20 ÷ 5 = 4

∴ (−85) ÷ 20 = −17/4

(vi) (−150) ÷ (−25)

ऋण ÷ ऋण = धन

150 ला 25 ने भाग देऊ:

25 ) 150 ( 6
150 − 150 = 0

म्हणून 150 ÷ 25 = 6

∴ (−150) ÷ (−25) = 6

(vii) 100 ÷ 60

धन ÷ धन = धन

100 आणि 60 यांना 20 ने भाग देऊ:

100 ÷ 20 = 5 60 ÷ 20 = 3

∴ 100 ÷ 60 = 5/3

(viii) 9 ÷ (−54)

धन ÷ ऋण = ऋण

9 आणि 54 यांना 9 ने भाग देऊ:

− 9 ÷ 9 = 1 54 ÷ 9 = 6

∴ 9 ÷ (−54) = −1/6

(ix) 78 ÷ 65

धन ÷ धन = धन

78 आणि 65 यांना 13 ने भाग देऊ:

78 ÷ 13 = 6 65 ÷ 13 = 5

∴ 78 ÷ 65 = 6/5

(x) (−5) ÷ (−315)

ऋण ÷ ऋण = धन

5 आणि 315 यांना 5 ने भाग देऊ:

5 ÷ 5 = 1 315 ÷ 5 = 63

∴ (−5) ÷ (−315) = 1/63

2. ज्यांचे उत्तर 24/5 येईल असे पूर्णांकांचे तीन भागाकार तयार करा.

(i) 24 ÷ 5 = 24/5

(ii) 48 ÷ 10
48 आणि 10 यांना 2 ने भाग:
48 ÷ 2 = 24 आणि 10 ÷ 2 = 5
∴ 48 ÷ 10 = 24/5

(iii) 72 ÷ 15
72 आणि 15 यांना 3 ने भाग:
72 ÷ 3 = 24 आणि 15 ÷ 3 = 5
∴ 72 ÷ 15 = 24/5

3. ज्यांचे उत्तर −5/7 येईल असे पूर्णांकांचे तीन भागाकार तयार करा.

(i) −5 ÷ 7 = −5/7

(ii) −10 ÷ 14
10 आणि 14 यांना 2 ने भाग:
10 ÷ 2 = 5 आणि 14 ÷ 2 = 7
∴ −10 ÷ 14 = −5/7

(iii) −15 ÷ 21
15 आणि 21 यांना 3 ने भाग:
15 ÷ 3 = 5 आणि 21 ÷ 3 = 7
∴ −15 ÷ 21 = −5/7

4. तलावातील संख्यांची जोडपी घेऊन गुणाकार व भागाकार करा.

✖️ गुणाकार

(i) (−13) × (−15)
ऋण × ऋण = धन
13 × 15 = 195
उत्तर: 195

(ii) (−24) × (+9)
ऋण × धन = ऋण
24 × 9 = 216
उत्तर: −216

(iii) (−27) × (−8)
ऋण × ऋण = धन
27 × 8 = 216
उत्तर: 216

(iv) (−18) × (−7)
ऋण × ऋण = धन
18 × 7 = 126
उत्तर: 126

➗ भागाकार

(i) (−24) ÷ (−8)
ऋण ÷ ऋण = धन
24 ÷ 8 = 3
उत्तर: 3

(ii) (−27) ÷ 9
ऋण ÷ धन = ऋण
27 ÷ 9 = 3
उत्तर: −3

(iii) (−18) ÷ (−6)
ऋण ÷ ऋण = धन
18 ÷ 6 = 3
उत्तर: 3

(iv) 12 ÷ (−3)
धन ÷ ऋण = ऋण
12 ÷ 3 = 4
उत्तर: −4

💡 चिन्हांचा नियम लक्षात ठेवा आणि भागाकार काळजीपूर्वक सोडवा.