इयत्ता 10वी मराठी व्याकरण – एकवचन व अनेकवचन | 50+ उदाहरणे व सराव प्रश्न

इयत्ता 10वी मराठी व्याकरण – एकवचन व अनेकवचन

वचन : नामाच्या रूपावरून एक व्यक्ती, वस्तू, प्राणी किंवा अनेक व्यक्ती, वस्तू, प्राणी यांचा बोध होतो. त्याला वचन म्हणतात.

वचनाचे प्रकार

मराठी भाषेत वचनाचे दोन प्रकार आहेत.

1. एकवचन
2. अनेकवचन

1) एकवचन

ज्या शब्दातून एक व्यक्ती, वस्तू, प्राणी किंवा ठिकाण यांचा बोध होतो, त्याला एकवचन म्हणतात.

उदाहरणे : मुलगा, मुलगी, पुस्तक, फूल, गाय, घर.

2) अनेकवचन

ज्या शब्दातून एकापेक्षा अधिक व्यक्ती, वस्तू, प्राणी किंवा ठिकाणे यांचा बोध होतो, त्याला अनेकवचन म्हणतात.

उदाहरणे : मुले, मुली, पुस्तके, फुले, गायी, घरे.

एकवचन → अनेकवचन उदाहरणे

अ.क्र.	एकवचन	अनेकवचन
1	मुलगा	मुले
2	मुलगी	मुली
3	राजा	राजे
4	राणी	राण्या
5	घोडा	घोडे
6	गाय	गायी
7	बैल	बैल
8	कुत्रा	कुत्रे
9	मांजर	मांजरे
10	पक्षी	पक्षी
11	फूल	फुले
12	पान	पाने
13	झाड	झाडे
14	घर	घरे
15	दार	दारे
16	पुस्तक	पुस्तके
17	वही	वह्या
18	खुर्ची	खुर्च्या
19	खिडकी	खिडक्या
20	नदी	नद्या
21	वाटी	वाट्या
22	पोळी	पोळ्या
23	भाजी	भाज्या
24	खोली	खोल्या
25	शाळा	शाळा
26	माळ	माळा
27	फांदी	फांद्या
28	काठी	काठ्या
29	बाटली	बाटल्या
30	गाडी	गाड्या
31	रस्ता	रस्ते
32	डबा	डबे
33	कपडा	कपडे
34	चेंडू	चेंडू
35	खेळणे	खेळणी
36	मूल	मुले
37	बाळ	बाळे
38	स्त्री	स्त्रिया
39	पुरुष	पुरुष
40	शिक्षक	शिक्षक
41	शिक्षिका	शिक्षिका
42	शेतकरी	शेतकरी
43	डॉक्टर	डॉक्टर
44	फळ	फळे
45	पिशवी	पिशव्या
46	चिठ्ठी	चिठ्ठ्या
47	कथा	कथा
48	भिंत	भिंती
49	ताट	ताटे
50	पेन	पेन
51	खोका	खोके
52	नाव	नावे
53	मुलगा	मुले
54	झोपडी	झोपड्या
55	कप	कप

अनेकवचन → एकवचन

अनेकवचन	एकवचन
मुले	मुलगा
मुली	मुलगी
फुले	फूल
पुस्तके	पुस्तक
घरे	घर
नद्या	नदी
वह्या	वही
खुर्च्या	खुर्ची
गाड्या	गाडी
रस्ते	रस्ता
झाडे	झाड
कपडे	कपडा
राण्या	राणी
गायी	गाय
फळे	फळ

वाक्यातील एकवचन व अनेकवचन ओळखा

1. मुलगा मैदानात खेळत आहे.
2. मुले मैदानात खेळत आहेत.
3. बागेत एक फूल आहे.
4. बागेत अनेक फुले आहेत.
5. माझ्याकडे एक पुस्तक आहे.
6. माझ्याकडे अनेक पुस्तके आहेत.
7. शेतात गाय आहे.
8. शेतात गायी आहेत.

उत्तरे

1. मुलगा – एकवचन
2. मुले – अनेकवचन
3. फूल – एकवचन
4. फुले – अनेकवचन
5. पुस्तक – एकवचन
6. पुस्तके – अनेकवचन
7. गाय – एकवचन
8. गायी – अनेकवचन

रिकाम्या जागा भरा

1. एक मुलगा – अनेक ________.
2. एक मुलगी – अनेक ________.
3. एक फूल – अनेक ________.
4. एक पुस्तक – अनेक ________.
5. एक नदी – अनेक ________.
6. एक वही – अनेक ________.
7. एक गाडी – अनेक ________.
8. एक घर – अनेक ________.
9. एक झाड – अनेक ________.
10. एक फळ – अनेक ________.

उत्तरे

1. मुले
2. मुली
3. फुले
4. पुस्तके
5. नद्या
6. वह्या
7. गाड्या
8. घरे
9. झाडे
10. फळे

वचन बदला

खालील शब्दांचे अनेकवचन करा :

1. मुलगा
2. घोडा
3. फूल
4. पान
5. घर
6. नदी
7. वही
8. खुर्ची
9. गाडी
10. फळ

परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

• एकवचन म्हणजे एक व्यक्ती, वस्तू किंवा प्राणी यांचा बोध.
• अनेकवचन म्हणजे एकापेक्षा अधिक व्यक्ती, वस्तू किंवा प्राणी यांचा बोध.
• शब्दाचे वचन बदलताना त्याच्या रूपात बदल होऊ शकतो.
• काही शब्दांचे एकवचन आणि अनेकवचन रूप सारखेच असते. उदा. पक्षी – पक्षी, पुरुष – पुरुष, शिक्षक – शिक्षक.
• वाक्यातील शब्दाचे वचन ओळखताना वाक्याचा अर्थ लक्षात घ्यावा.

सराव प्रश्न

1) खालील शब्दांचे अनेकवचन लिहा :

मुलगा, राजा, फूल, पुस्तक, नदी, वही, गाडी, झाड, घर, फळ

2) खालील शब्दांचे एकवचन लिहा :

मुले, राजे, फुले, पुस्तके, नद्या, वह्या, गाड्या, झाडे, घरे, फळे

3) खालील वाक्यांतील एकवचन किंवा अनेकवचन शब्द ओळखा :

अ) बागेत सुंदर फुले आहेत.

आ) मुलगा शाळेत गेला.

इ) मुले मैदानात खेळत आहेत.

ई) टेबलावर पुस्तक आहे.

निष्कर्ष

एकवचन व अनेकवचन हा मराठी व्याकरणातील महत्त्वाचा घटक आहे. इयत्ता 10वीच्या विद्यार्थ्यांनी एकवचन-अनेकवचनाचे रूपांतर आणि वाक्यातील वचन ओळखण्याचा नियमित सराव करावा.