धडा २ : स्थान – विस्तार | भूगोल | इयत्ता १० वी | प्रश्नोत्तरे
धडा २ : स्थान – विस्तार
प्र. १. पुढील विधाने योग्य की अयोग्य ते लिहा. अयोग्य विधाने दुरुस्त करून लिहा :
(अ) ब्राझील हा देश प्रामुख्याने दक्षिण गोलार्धात आहे.
उत्तर : योग्य.
(आ) भारताच्या मध्यातून मकरवृत्त गेले आहे.
उत्तर : अयोग्य.
दुरुस्त विधान : भारताच्या मध्यातून कर्कवृत्त गेले आहे.
(इ) ब्राझीलचा रेखावृत्तीय विस्तार भारतापेक्षा कमी आहे.
उत्तर : अयोग्य.
दुरुस्त विधान : ब्राझीलचा रेखावृत्तीय विस्तार भारतापेक्षा जास्त आहे.
(ई) ब्राझील देशाच्या उत्तर भागातून विषुववृत्त जाते.
उत्तर : योग्य.
(उ) ब्राझील देशाला पॅसिफिक महासागराचा किनारा लाभला आहे.
उत्तर : अयोग्य.
दुरुस्त विधान : ब्राझील देशाला अटलांटिक महासागराचा किनारा लाभला आहे.
(ऊ) भारताच्या आग्नेयेस पाकिस्तान हे राष्ट्र आहे.
उत्तर : अयोग्य.
दुरुस्त विधान : भारताच्या वायव्येस पाकिस्तान हे राष्ट्र आहे.
(ए) भारताच्या दक्षिण भूभागास द्वीपकल्प म्हणतात.
उत्तर : योग्य.
प्र. २. थोडक्यात उत्तरे लिहा :
(१) स्वातंत्र्योत्तर काळात भारत आणि ब्राझील या देशांना कोणत्या समस्यांना तोंड द्यावे लागले?
उत्तर : स्वातंत्र्योत्तर काळात भारत आणि ब्राझील या देशांना प्रामुख्याने पुढील समस्यांना तोंड द्यावे लागले :
- स्वातंत्र्योत्तर काळात पहिल्या वीस वर्षांत भारताला तीन युद्धांना सामोरे जावे लागले.
- स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतातील विविध प्रांतांतील लोकांना दुष्काळांनाही सामोरे जावे लागले.
- स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतास विविध वित्तीय समस्या, आर्थिक विकासाचा मंद वेग इत्यादी समस्यांनाही तोंड द्यावे लागले.
- स्वातंत्र्योत्तर काळात ब्राझील देशास विविध स्वरूपांच्या वित्तीय समस्यांना तोंड द्यावे लागले.
(२) भारत व ब्राझील या दोन्ही देशांत स्थानासंदर्भातील कोणत्या बाबी वेगळ्या आहेत?
उत्तर : भारत व ब्राझील या दोन्ही देशांत स्थानासंदर्भातील पुढील बाबी वेगळ्या आहेत :
- भारताचे स्थान पूर्णपणे उत्तर आणि पूर्व गोलार्धात आहे.
- ब्राझीलचे स्थान उत्तर, दक्षिण व पश्चिम गोलार्धात आहे.
- भारत आशिया खंडाच्या दक्षिण भागात आहे.
- ब्राझील दक्षिण अमेरिका खंडाच्या उत्तर भागात आहे.
(३) भारत व ब्राझील यांचा अक्षवृत्तीय व रेखावृत्तीय विस्तार सांगा.
उत्तर :
(अ) भारत :
(१) अक्षवृत्तीय विस्तार : भारताच्या मुख्यभूमीचा अक्षवृत्तीय विस्तार ८°४' उत्तर अक्षवृत्त ते ३७°६' उत्तर अक्षवृत्त आहे. अंदमान व निकोबार या बेटांच्या समूहातील ६°४५' उत्तर अक्षवृत्तावरील ‘इंदिरा पॉइंट’ हे भारताचे अतिदक्षिण टोक आहे.
(२) रेखावृत्तीय विस्तार : भारताचा रेखावृत्तीय विस्तार ६८°७' पूर्व रेखावृत्त ते ९७°२५' पूर्व रेखावृत्त आहे.
(ब) ब्राझील :
(१) अक्षवृत्तीय विस्तार : ब्राझीलचा अक्षवृत्तीय विस्तार ५°१५' उत्तर अक्षवृत्त ते ३३°४५' दक्षिण अक्षवृत्त आहे.
(२) रेखावृत्तीय विस्तार : ब्राझीलचा रेखावृत्तीय विस्तार ३४°४५' पश्चिम रेखावृत्त ते ७३°४८' पश्चिम रेखावृत्त आहे.
प्रश्न ३. अचूक पर्याय निवडून वाक्ये लिहा.
(अ) भारताचे सर्वांत दक्षिणेकडील टोक ..... नावाने ओळखले जाते.
(i) लक्षद्वीप
(ii) कन्याकुमारी
(iii) इंदिरा पॉईंट
(iv) पोर्ट ब्लेअर
उत्तर : भारताचे सर्वांत दक्षिणेकडील टोक इंदिरा पॉईंट या नावाने ओळखले जाते.
(आ) दक्षिण अमेरिका खंडातील हे दोन देश ब्राझीलच्या सीमेलगत नाहीत.
(i) चिली – इक्वेडोर
(ii) अर्जेंटिना – बोलिव्हिया
(iii) कोलंबिया – फ्रेंच गियाना
(iv) सुरीनाम – उरुग्वे
उत्तर : दक्षिण अमेरिका खंडातील चिली – इक्वेडोर हे दोन देश ब्राझीलच्या सीमेलगत नाहीत.
(इ) दोन्ही देशांतील राजवट .... प्रकारची आहे.
(i) लष्करी
(ii) साम्यवादी
(iii) प्रजासत्ताक
(iv) अध्यक्षीय
उत्तर : दोन्ही देशांतील राजवट प्रजासत्ताक प्रकारची आहे.
(ई) खालीलपैकी कोणता आकार ब्राझीलचा किनारी भाग योग्यप्रकारे दर्शवतो?
Comments
Post a Comment