इयत्ता 10वी मराठी | वाक्प्रचार, अर्थ व वाक्यात उपयोग | SSC Exam तयारी

 

मराठी वाक्प्रचार, अर्थ व वाक्यात उपयोग

विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे वाक्प्रचार

प्रश्न : दिलेल्या वाक्प्रचारांचे अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.

क्र.	वाक्प्रचार	अर्थ	वाक्यात उपयोग
1	पाण्यात पाहणे	द्वेष करणे	तो माझ्या प्रगतीचा द्वेष करतो, म्हणून तो मला पाण्यात पाहतो.
2	अद्दल घडवणे	धडा शिकवणे	चुकीचे काम करणाऱ्या मुलाला शिक्षकांनी चांगली अद्दल घडवली.
3	आकाश ठेंगणे वाटणे	खूप आनंद होणे	परीक्षेत प्रथम क्रमांक मिळाल्यामुळे तिला आकाश ठेंगणे वाटले.
4	आनंद गगनात न मावणे	अतिशय आनंद होणे	मुलगा परीक्षेत उत्तीर्ण झाल्याचे समजताच आईचा आनंद गगनात मावेना.
5	उमेदीने जगणे	जिद्दीने जगणे	अडचणी असूनही ती उमेदीने जगत आहे.
6	कंठस्नान घालणे	ठार मारणे / गारद करणे	शूर सैनिकांनी शत्रूंना कंठस्नान घातले.
7	अंधार पडणे	सांज वेळ होणे	अंधार पडण्यापूर्वी आपण घरी पोहोचले पाहिजे.
8	कपाळाला आठ्या पडणे	नाराजी व्यक्त करणे	मुलांनी गृहपाठ केला नाही हे पाहून शिक्षकांच्या कपाळाला आठ्या पडल्या.
9	कसब दाखवणे	कौशल्य दाखवणे	चित्रकला स्पर्धेत राधाने आपले कसब दाखवले.
10	काडीचाही त्रास न होणे	अजिबात त्रास न होणे	या औषधामुळे मला काडीचाही त्रास झाला नाही.
11	कानोसा घेणे	अंदाज घेणे / कुणकुण घेणे	शिक्षक काय सांगत आहेत याचा मुलांनी कानोसा घेतला.
12	कास धरणे	अनुकरण करणे / आधार घेणे	आपण नेहमी चांगल्या व्यक्तींची कास धरावी.
13	कित्ता गिरवणे	अनुकरण करणे / सराव करणे	गुरूंचा कित्ता गिरवून त्याने चांगले यश मिळवले.
14	कुचेष्टा करणे	चेष्टा करणे / अवहेलना करणे	कोणाचीही कुचेष्टा करू नये.
15	खटपटीला बसणे	सतत प्रयत्न करणे	यश मिळवण्यासाठी तो सतत खटपटीला बसला.
16	खस्ता खाणे	खूप कष्ट करणे	यश मिळवण्यासाठी तिने अनेक वर्षे खस्ता खाल्ल्या.
17	खांद्याला खांदा लावणे	सहकार्य करणे	गावाच्या विकासासाठी सर्वांनी खांद्याला खांदा लावला.
18	खूणगाठ बांधणे	दृढनिश्चय करणे	मी रोज अभ्यास करण्याची खूणगाठ बांधली आहे.
19	गगनभरारी घेणे	मोठे यश मिळवणे	मेहनतीच्या जोरावर तिने शिक्षणाच्या क्षेत्रात गगनभरारी घेतली.
20	गुडघे टेकणे	शरण येणे	शत्रूने अखेर राजासमोर गुडघे टेकले.
21	गुण्यागोविंदाने नांदणे	सुखाने व खेळीमेळीने राहणे	दोन्ही भाऊ गुण्यागोविंदाने नांदतात.
22	गोंधळ घालणे	आरडाओरडा करून गडबड करणे	वर्गात मुलांनी गोंधळ घातल्यामुळे शिक्षकांनी त्यांना शांत केले.
23	गोड वाटणे	आवड निर्माण होणे	नवीन पुस्तक वाचताना मला त्यातील कथा गोड वाटल्या.
24	चक्काचूर होणे	पूर्णपणे नाश होणे	अपघातात गाडीचा चक्काचूर झाला.
25	चाहूल लागणे	अंदाज येणे / कुणकुण लागणे	पावसाची चाहूल लागताच शेतकरी आनंदी झाले.
26	चेंदामेंदा करणे	पूर्णपणे कुटून टाकणे	रागाच्या भरात त्याने फुलांचा चेंदामेंदा केला.
27	चैतन्य देणे	उत्साह / स्फूर्ती देणे	गुरूंच्या प्रेरणादायी शब्दांनी विद्यार्थ्यांना चैतन्य दिले.
28	कान पिळणे	शिक्षा करणे / अद्दल घडवणे	खोड्या करणाऱ्या मुलाचा शिक्षकांनी कान पिळला.
29	खंबीरपणे सामोरे जाणे	धैर्याने सामना करणे	तिने सर्व अडचणींना खंबीरपणे सामोरे जाऊन यश मिळवले.
30	कडू लागणे	वाईट वाटणे	मित्राने केलेले कठोर बोलणे त्याला कडू लागले.
31	कामाचा बेत करणे	कामाचे नियोजन करणे	उद्याच्या कार्यक्रमाचा आम्ही कामाचा बेत केला.
32	काहीही त्रास न होणे	मुळीच त्रास न होणे	प्रवासात मला काहीही त्रास झाला नाही.
33	झोपमोड होणे	झोपेत व्यत्यय येणे	मोठ्या आवाजामुळे माझी झोपमोड झाली.
34	डोळे विस्फारून पाहणे	आश्चर्याने डोळे मोठे करून पाहणे	जादूचा प्रयोग पाहून मुले डोळे विस्फारून पाहू लागली.
35	डोळ्यात पाणी येणे	दुःखामुळे डोळे पाणावणे	आईची आठवण येताच तिच्या डोळ्यात पाणी आले.
36	तगादा लावणे	पुन्हा पुन्हा मागणी करणे	मुलाने नवीन पुस्तक घेण्यासाठी आईकडे तगादा लावला.
37	तावून सुलाखून निघणे	कसोटीला उतरून परिपक्व होणे	अनेक संकटांतून तावून सुलाखून निघाल्यामुळे तो अधिक खंबीर झाला.
38	तुटून पडणे	जोरदार हल्ला करणे	सैनिक शत्रूवर तुटून पडले.
39	तोडगा काढणे	उपाय शोधणे	दोन्ही मित्रांनी भांडणाचा योग्य तोडगा काढला.
40	तोंडसुख घेणे	रागाने खूप बोलणे	चूक झाल्यामुळे आईने त्याचे चांगलेच तोंडसुख घेतले.
41	थक्क होणे	चकित होणे	मुलाचे सुंदर चित्र पाहून सर्वजण थक्क झाले.
42	दाखला देणे	उदाहरण देणे	शिक्षकांनी प्रामाणिकपणाचा दाखला देण्यासाठी एका महान व्यक्तीचे उदाहरण सांगितले.
43	देवाघरी जाणे	मृत्यू पावणे	आजोबा गेल्या वर्षी देवाघरी गेले.
44	धीर न सुटणे	हिंमत न हारणे	अडचणी आल्या तरी त्याचा धीर सुटला नाही.
45	नजरेत भरणे	लक्ष वेधून घेणे	प्रदर्शनातील सुंदर चित्र सर्वांच्या नजरेत भरले.
46	निकाल लागणे	निर्णय होणे / शेवट होणे	आज दहावीच्या परीक्षेचा निकाल लागला.
47	पचनी न पडणे	न आवडणे / स्वीकारता न येणे	त्याचे वागणे मला पचनी पडले नाही.
48	पाठ फिरवणे	दुर्लक्ष करणे	गरजू लोकांकडे आपण पाठ फिरवू नये.
49	पारख करणे	परीक्षण करणे	वस्तू खरेदी करण्यापूर्वी तिची पारख करावी.
50	पिच्छा पुरवणे	सतत मागे लागणे / आग्रह करणे	मुलाने खेळणी घेण्यासाठी आईचा पिच्छा पुरवला.
51	पित्त खवळणे	अतिशय राग येणे	मुलाने खोटे बोलल्याचे समजताच आईचे पित्त खवळले.
52	पेव फुटणे	भरपूर प्रमाणात मिळणे / वाढणे	पावसामुळे विहिरींना पाण्याचे पेव फुटले.
53	प्रतिज्ञा करणे	शपथ घेणे	विद्यार्थ्यांनी देशसेवेची प्रतिज्ञा केली.
54	फळ मिळणे	कार्य यशस्वी होणे / परिणाम मिळणे	मेहनतीचे शेवटी फळ मिळाले.
55	भान विसरणे	स्वतःचे भान हरपणे / गुंग होणे	सुंदर संगीत ऐकताना ती भान विसरली.
56	मनात घर करून राहणे	मनात कायमचे स्थान मिळवणे	त्या कवितेने माझ्या मनात घर करून ठेवले.
57	मुहूर्तमेढ रोवणे	एखाद्या गोष्टीचा आरंभ करणे	नवीन शाळेच्या इमारतीच्या बांधकामाची मुहूर्तमेढ रोवण्यात आली.
58	रुंजी घालणे	अवतीभवती फिरत राहणे	फुलांभोवती फुलपाखरे रुंजी घालत होती.
59	लळा लावणे	प्रेम / माया करणे	आजीने नातवाला खूप लळा लावला.
60	मळमळ करणे	घृणा / द्वेष वाटणे	वाईट कृत्य करणाऱ्या व्यक्तीबद्दल त्याच्या मनात मळमळ निर्माण झाली.
61	वस्तुपाठ घालून देणे	आदर्श निर्माण करणे	महात्मा गांधींनी सत्य आणि अहिंसेचा वस्तुपाठ घालून दिला.
62	वाया जाणे	फुकट जाणे / व्यर्थ जाणे	वेळ वाया घालवू नये.
63	वावड्या उठणे	अफवा पसरणे	गावात शाळा बंद होणार असल्याच्या वावड्या उठल्या.
64	विहार करणे	संचार करणे / फिरणे	पक्षी आकाशात मुक्तपणे विहार करतात.
65	विचारपूस करणे	चौकशी करणे	आजारी मित्राची मी आवर्जून विचारपूस केली.
66	व्यथित होणे	दुःखी होणे	अपघाताची बातमी ऐकून सर्वजण व्यथित झाले.
67	शहानिशा करणे	खात्री करून घेणे	बातमी खरी आहे की नाही याची शहानिशा करावी.
68	शाबूत असणे	सुरक्षित / कायम राहणे	मोठ्या वादळानंतरही घर शाबूत राहिले.
69	शिरोधार्य मानणे	अत्यंत महत्त्व देणे / आज्ञा मानणे	विद्यार्थ्यांनी गुरुंची आज्ञा शिरोधार्य मानली.
70	सर करणे	काबीज करणे / जिंकणे	शूर सैनिकांनी शत्रूचा किल्ला सर केला.
71	होलपट होणे	खूप त्रास होणे	पूर आल्यामुळे गावकऱ्यांची खूप होलपट झाली.
72	सहीसलामत बाहेर काढणे	सुखरूप सुटका करणे	पोलिसांनी मुलाला गर्दीतून सहीसलामत बाहेर काढले.
73	साकडे घालणे	आग्रहाची विनवणी करणे	गावकऱ्यांनी पावसासाठी देवाला साकडे घातले.
74	सार्थक होणे	धन्य होणे / उद्देश सफल होणे	गरजू विद्यार्थ्यांना मदत केल्याने माझ्या जीवनाचे सार्थक झाले.
75	हमी देणे	आश्वासन देणे	शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना मदतीची हमी दिली.
76	हातात हात घालणे	सहकार्य करणे	देशाच्या प्रगतीसाठी सर्वांनी हातात हात घालून काम केले पाहिजे.
77	कान देऊन ऐकणे	लक्षपूर्वक ऐकणे	विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांचे बोलणे कान देऊन ऐकले.
78	धीर देणे	आधार देणे / भीती कमी करणे	आईने घाबरलेल्या मुलाला धीर दिला.
79	डंका वाजवणे	गाजावाजा करणे / प्रसिद्धी करणे	त्याने आपल्या यशाचा सर्वत्र डंका वाजवला.
80	माशा मारणे	निरुपयोगी बसणे / फुकट वेळ घालवणे	अभ्यासाच्या वेळी माशा मारत बसू नका.
81	पाया घालणे	सुरुवात करणे / पायाभरणी करणे	नवीन प्रकल्पाचा पाया आज घातला गेला.
82	लखलखणे	उठून दिसणे / लक्ष वेधून घेणे	तिच्या सुंदर कामामुळे ती वर्गात लखलखून दिसत होती.

परीक्षेसाठी महत्त्वाचे

वाक्प्रचाराचा अर्थ लक्षात ठेवण्याबरोबरच त्याचा योग्य वाक्यात उपयोग करणे विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे आहे. नियमित सराव केल्यास वाक्प्रचार सहज लक्षात राहतात.

Rukmini Classes — विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त शैक्षणिक माहिती